Şirket değerlemesi yalnızca bir şirketin tamamı veya hisseleri satılacağı zaman yapılmaz. Yeni yatırımcı alınması, sermaye artırımı, ortaklardan birinin ayrılması, şirket satın alınması, halka arz hazırlığı, finansman kararı veya aile içi hisse devri gibi birçok kritik durumda şirketin makul değerinin bilinmesi gerekir.
Çünkü değerleme, yalnızca şirkete bir fiyat biçmez. Şirketin değerini hangi faaliyetlerin oluşturduğunu, büyümenin ne kadarının kalıcı olduğunu ve hangi risklerin değer üzerinde baskı yarattığını da ortaya koyar.
Bu nedenle şirket değerlemesi, satış sürecinin son aşamasında başvurulan teknik bir hesap değil; önemli kararlar öncesinde kullanılan stratejik bir yönetim aracıdır.
Şirket değerlemesi nedir?
Şirket değerlemesi; bir işletmenin finansal performansı, nakit üretme kapasitesi, büyüme potansiyeli, borçluluğu, faaliyet riskleri ve sektördeki konumu dikkate alınarak ekonomik değerinin belirlenmesi sürecidir.
Sağlıklı bir değerleme çalışmasında yalnızca geçmiş yıl cirosuna veya dönem kârına bakılmaz. Şirketin gelecekte ne kadar nakit yaratabileceği, bu performansın ne ölçüde sürdürülebilir olduğu ve öngörülen büyümenin ne kadar yatırım gerektireceği de incelenir.
İndirgenmiş nakit akımı analizi, benzer şirket çarpanları ve benzer işlem karşılaştırmaları en sık kullanılan şirket değerleme yöntemleri arasındadır. Ancak doğru yöntemi seçmek tek başına yeterli değildir. Kullanılan varsayımların şirketin gerçek faaliyet yapısını ve risklerini yansıtması gerekir.
Şirket satılmıyorsa değerini bilmek neden önemlidir?
Bir şirketin satılık olmaması, değerinin önemsiz olduğu anlamına gelmez.
Şirket sahipleri büyüme, ortaklık, finansman ve yatırım kararları verirken aslında sürekli olarak şirket değeri üzerinde etkili olacak tercihler yapar. Yeni bir fabrika yatırımı, farklı bir iş koluna giriş, yüksek tutarlı borçlanma veya yeni bir yatırımcının şirkete alınması şirketin gelecekteki değerini doğrudan etkiler.
Şirket değerini bilmek, yönetimin aldığı kararların ekonomik sonucunu daha net görmesini sağlar. Aynı zamanda aşağıdaki soruların yanıtlanmasına yardımcı olur:
Şirketin bugünkü makul değeri nedir?
Değerin ne kadarı mevcut faaliyetlerden, ne kadarı gelecek büyümeden kaynaklanmaktadır?
Hangi müşteriler, ürünler veya iş kolları değer yaratmaktadır?
Hangi finansal ve operasyonel riskler şirket değerini azaltmaktadır?
Değeri artırmak için hangi alanlarda iyileştirme yapılmalıdır?
Bu soruların tamamı, bir satış gündemi olmasa da şirket yönetimi açısından önemlidir.
1. Yeni yatırımcı veya ortak alınırken
Şirkete yeni bir yatırımcı alınacağı zaman en kritik konulardan biri, yatırım karşılığında ne kadar pay verileceğidir.
Bu oran yalnızca yatırımcının koyacağı para üzerinden belirlenemez. Öncelikle şirketin yatırım öncesi değeri hesaplanmalıdır. Yatırım tutarı bu değere eklenerek yatırım sonrası değer bulunur ve yatırımcının ortaklık oranı buna göre belirlenir.
Örneğin, yatırım öncesi değeri 80 milyon TL olan bir şirkete 20 milyon TL yatırım yapılması hâlinde yatırım sonrası şirket değeri 100 milyon TL olur. Bu durumda yatırımcının teorik ortaklık oranı yüzde 20’dir.
Şirket değeri belirlenmeden yürütülen görüşmelerde pay oranı çoğu zaman tarafların pazarlık gücüne göre şekillenir. Bu da şirket sahibinin ihtiyaç duyduğu finansmana karşılık gereğinden fazla hisse vermesine neden olabilir.
2. Ortaklardan biri şirketten ayrılırken
Bir ortağın şirketten ayrılması, değerleme ihtiyacının en sık ortaya çıktığı durumlardan biridir.
Ayrılan ortağın paylarının diğer ortaklar, şirket veya üçüncü bir kişi tarafından satın alınması sırasında makul bir fiyat belirlenmelidir. Ancak şirket ortaklarının geleceğe ilişkin beklentileri genellikle birbirinden farklıdır.
Ayrılan ortak şirketin büyüme potansiyelini öne çıkarırken kalan ortaklar mevcut riskleri ve yatırım ihtiyacını vurgulayabilir. Yalnızca geçmiş yıl kârına göre yapılan basit hesaplamalar bu farklılıkları çözmekte yetersiz kalır.
Bağımsız bir değerleme çalışması, tarafların üzerinde müzakere edebileceği savunulabilir bir değer aralığı ortaya koyar. Bu yaklaşım özellikle aile şirketlerinde kişisel ilişkilerin ticari kararları zorlaştırmasını önleyebilir.
3. Sermaye artırımı yapılırken
Şirketler büyümeyi finanse etmek, yeni yatırım yapmak veya borçlarını azaltmak amacıyla sermaye artırabilir.
Mevcut ortakların sermaye artırımına farklı oranlarda katıldığı durumlarda ortaklık yapısının nasıl değişeceği şirketin değerine bağlıdır. Benzer şekilde yeni bir yatırımcı şirkete sermaye artırımı yoluyla giriyorsa yatırım öncesi şirket değerinin açık biçimde belirlenmesi gerekir.
Değerleme yapılmadan gerçekleştirilen bir sermaye artırımı, mevcut ortakların paylarının adil olmayan biçimde azalmasına neden olabilir. Bu nedenle sermaye artırımı yalnızca hukuki ve muhasebesel bir işlem olarak görülmemelidir.
4. Finansman ve yatırım kararları alınırken
Banka veya fon finansmanı alınırken her zaman resmi bir şirket değerleme raporu talep edilmeyebilir. Buna rağmen şirketin borç taşıma kapasitesinin ve yatırımın yaratacağı ekonomik katkının analiz edilmesi gerekir.
Bir yatırımın satışları artırması tek başına yeterli değildir. Yatırımın yaratacağı nakit akımının finansman maliyetini karşılaması ve kullanılan sermayenin üzerinde makul bir getiri sağlaması beklenir.
Değerleme bakış açısı, yönetimin yalnızca “Ne kadar kredi kullanabiliriz?” sorusuna değil, “Bu borçlanma şirket değerini artıracak mı?” sorusuna da cevap vermesini sağlar.
5. Bir şirket veya iş kolu satın alınırken
Bir şirketin tamamı, belirli bir hissesi veya yalnızca bir iş kolu satın alınmadan önce hedef varlığın ekonomik değeri belirlenmelidir.
Satın alma fiyatı yalnızca hedef şirketin geçmiş cirosuna veya kârına göre hesaplanamaz. Şirketin borçları, işletme sermayesi ihtiyacı, gerekli yatırımlar, müşteri yoğunlaşması ve olası sinerjiler de değerlendirilmelidir.
Alıcı, stratejik nedenlerle hedef şirketin bağımsız değerinin üzerinde bir fiyat ödemeye hazır olabilir. Ancak hedef şirketin mevcut değeri ile alıcının yaratmayı beklediği sinerji birbirinden ayrılmalıdır.
Aksi durumda alıcı, satın alma sonrasında kendi yaratacağı değerin bedelini işlem fiyatı içinde satıcıya ödemiş olur.
6. Halka arz hazırlığı yapılırken
Halka arz sürecinde şirket değeri, arz fiyatının ve satılacak pay oranının belirlenmesinde merkezi bir rol oynar. Ancak değerleme çalışması halka arzın son aşamasına bırakılmamalıdır.
Şirketin halka arz edilecek tüzel yapısı, bünyesinde yer alacak faaliyetler, ilişkili taraf işlemleri, borçluluk seviyesi ve yatırım hikâyesi şirket değerini doğrudan etkiler.
Erken aşamada yapılan bir değerleme çalışması, halka arz öncesinde iyileştirilmesi gereken alanları ortaya çıkarabilir. Düşük nakit üretimi, yüksek müşteri yoğunlaşması, kurucu bağımlılığı veya zayıf raporlama altyapısı yatırımcıların uygulayacağı değerleme çarpanını aşağı çekebilir.
Bu nedenle halka arz hazırlığında değerleme yalnızca fiyat belirleyen değil, şirketi teşhis eden bir araçtır.
7. Kuşak geçişi ve aile içi hisse devrinde
Aile şirketlerinde hisselerin yeni kuşağa devredilmesi, miras planlaması veya aile üyeleri arasında yeniden dağıtılması sırasında şirket değerinin bilinmesi gerekir.
Devir bedelsiz olsa bile hisselerin ekonomik değerinin belirlenmesi, aile üyeleri arasındaki dengenin ve şeffaflığın korunmasına yardımcı olur.
Özellikle bazı aile üyelerinin şirkette aktif olarak çalıştığı, diğerlerinin ise yalnızca hissedar olduğu yapılarda eşit hisse dağılımı her zaman adil bir ekonomik sonuç yaratmayabilir. Değerleme, bu farklılıkların daha sağlıklı biçimde ele alınmasını sağlar.
Şirket değerlemesi ne sıklıkla yapılmalıdır?
Şirket değerinin her ay yeniden hesaplanması gerekmez. Ancak şirketin faaliyet ölçeği, finansal yapısı veya ortaklık yapısı önemli ölçüde değiştiğinde değerleme güncellenmelidir.
Büyük bir yatırım, önemli bir müşteri kaybı, yeni bir sözleşme, yüksek tutarlı borçlanma, şirket satın alımı veya güçlü bir büyüme dönemi şirket değerini belirgin şekilde değiştirebilir.
Özellikle hızlı büyüyen şirketlerde belirli aralıklarla yapılan değerleme çalışmaları, yönetimin büyümenin gerçek anlamda değer yaratıp yaratmadığını izlemesine yardımcı olur.
Sonuç
Şirket değerlemesi yalnızca satış öncesinde yapılan bir çalışma değildir.
Yatırım, ortaklık, sermaye artırımı, finansman, satın alma, halka arz ve kuşak geçişi gibi şirketin geleceğini etkileyen kararlar alınmadan önce şirketin makul değerinin bilinmesi gerekir.
AKALIN FINANCE tarafından geliştirilen ValueMeter, şirketin finansal performansını, nakit üretimini, büyüme potansiyelini ve risklerini birlikte değerlendirerek karar süreçlerinde kullanılabilecek savunulabilir bir değer aralığı ortaya koyar.
Şirketinizin mevcut değerini ve bu değeri etkileyen temel unsurları görmek için ValueMeter değerlendirmesi talep edebilirsiniz.
