“FAVÖK’e değil nakit akışına bak.”
Son yıllarda bu cümle danışmanlık dünyasının yeni ezberi haline geldi.
Nakit akışını işverene hatırlatmak kolay. Esas zor olan kök sebepleri sorgulamak.
Yani şirketler nakit akışını bilmediği için mi ihmal ediyor, yoksa nakit akışı yaratamamak daha derindeki ticari gerçekliğin sonucu mu?
Kârın nakde dönüşmemesi genelde iki sebebe dayanır.
Birincisi, gelir tablosunda görünmeyen ama bilançoda aktifleştirilen yüksek yatırım harcamaları.
Bu durumda şirket göründüğünden daha düşük karlılıkla çalışıyordur ve bunun farkında değildir.
Bunun çözümü teoride bellidir: fiyat artışı veya maliyet kontrolü.
Ama sahada bu iki tavsiyeyi vermek kolay, yapmak zor.
Fiyat artırmak için müşteride karşılığınız olması gerekiyor. Ürün farkınız, teslimat hızınız veya marka algınız size bir alan açmıyorsa, rakip düşük fiyatla müşterinizi çekebilir.
Maliyet kontrolünün de sınırları var. Bir noktadan sonra maliyeti kısmak; ürün kalitesine, çalışan bağlılığına ve tedarik güvenliğine zarar vermeye başlayabilir.
Zaten Türkiye’de kârı nakde dönüştürmeyen ana sebep bu da değil.
Asıl mesele net işletme sermayesi.
Net işletme sermayesi üç yerden şişer: tahsilat uzar, stok birikir, ödeme vadeleri kısa kalır.
“Tahsilat sürelerini kısaltın” demek dile kolay.
Ama ticari kültür vadeli satışa alışmışsa ve rakip aynı müşteriye daha uzun vade açıyorsa, şirketin manevra alanı sınırlıdır.
Stok tarafında da, ürün yeterince ayrışmıyorsa, satış tahminini fiilen şirket değil müşteri yapar.
Şirket “ürün hazır olmazsa müşteri rakibe gider” baskısıyla gereğinden yüksek stok tutar.
Tedarikçi tarafında da pazarlık gücü zayıfsa tablo daha ağırlaşır.
Küçük parti ve uzun vadeli mal almak zorlaşır.
Kısa vadeli ve büyük montanlı alımlar da hammadde stokunu büyütür.
Peşin alım, vadeli satış ve yüksek stoklar birleşince ortaya çıkan ödeme açığını kapamak için şirket sürekli dış finansmana ihtiyaç duyar.
Faiz yükseldiğinde birçok şirketin zorlanmasının nedeni de burada yatıyor.
Şirket fiyatlama yaparken brüt marjını koruyor. Ama artan finansman maliyetleri hem net marjı hem nakit pozisyonunu aşındırıyor.
Bu sonuç, ticari alışverişin sürekli krediyle taşınıyor olmasının doğal uzantısı.
İşverenlerin düşük faiz ve hatta yüksek enflasyona yönelik talebi de bu alışkanlıktan besleniyor.
Finansman kolaylaşsın. Stoklar değerlensin. Borçlar erisin. Ticari döngü sürsün.
Bu konfor, kısa vadede şirketleri rahatlatıyor gibi görünse de uzun vadede onları ürüne odaklanmaktan, farklılaşmaktan ve gerçek rekabetten alıkoyuyor.
Ezcümle, çoğu patron nakit akışını yalnızca finans departmanının takip ettiği bir tablo olarak görüyor.
Oysa nakit akışı; ürün kalitesinin, pazardaki konumun ve fiyatlama gücünün aynasıdır.
Yaratamadığınız nakit, çoğu zaman rekabet gücünüzün sınırına dair güçlü sinyaldir.
Bu yüzden nakit akışı, patronun finansçıya havale edeceği değil; bizzat sahip çıkması gerektiği stratejik bir meseledir.
