Halka Arzları Anadolu’ya Yaymak İçin Önce Kriterleri Değiştirmek Gerek
SPK’nın dün açıkladığı halka arz düzenlemesinde iyi niyetli ama çalışması zor bir madde var.
Borsada henüz şirketi bulunmayan şehirlerden gelecek ilk halka arzlara öncelik verilecek.
Sorun şu: Bu şirketlerin önemli bir kısmı daha başvuru kapısına gelmeden eleniyor.
Niyet doğru. Sermaye piyasalarının İstanbul, Ankara, İzmir ve birkaç sanayi şehrinin dışına yayılması; Anadolu’daki güçlü şirketlerin de borsaya kazandırılması bence önemli. Hatta uzun zamandır ihtiyaç duyduğumuz bir yaklaşım.
Ama mevcut mali kriterlerle bu düzenlemenin etkisi oldukça sınırlı kalabilir.
Bugün halka arz başvurusu yapacak bir şirketin 2025 yılı itibarıyla en az 1,8 milyar TL net satış hasılatına ve 3,6 milyar TL aktif büyüklüğüne sahip olması gerekiyor.
Bu eşikler hem çok yüksek. Hem de birbirleriyle kurdukları ilişki problemli.
Bu kriterler 0,50x aktif devir hızına (ciro/aktif büyüklüğü) işaret ediyor.
Oysa geçen yıl yaptığımız çalışmada, İSO 1000 şirketlerinde aktif devir hızının yaklaşık 1,0x; son yıllarda halka arz edilen sanayi şirketlerinde ise yaklaşık 1,15x olduğunu görmüştük.
Yani mevcut kriter, sanayi şirketlerinin fiili yapısından çok daha düşük bir varlık verimliliğini referans alıyor. Sanayi şirketlerinin bir birim ciro üretmesi için bir birim varlığa sahip olması yetiyorken, düzenleme "hayır iki birim varlığa sahip olacaksın" diyor.
Basit bir örnekle: 2,5 milyar TL aktif ile 2,5 milyar TL satış yapan, kârlı ve büyüyen bir sanayi şirketi aktif kriterine takılabilir. Buna karşılık 3,6 milyar TL aktif üzerinde 1,8 milyar TL satış yapan, kar marjı düşük ve varlıklarını daha verimsiz kullanan başka bir şirket mali eşiği geçebilir.
Bunun iyi bir filtre olduğunu söylemek zor. Hatta verimli çalışan şirketi cezalandırıp düşük devir hızını ödüllendiren ters bir teşvik yaratıyor.
Hesaplamalarımıza göre İSO 1000’de halka açık olmayan şirketlerin yaklaşık 200-250’si halka arz kriterlerini karşılayamıyor. Bu listenin içindeki şirketlerin dahi önemli bir bölümü mali eşiklere takılıyorsa, borsada henüz şirket bulunmayan illerdeki aday havuzunun ne kadar daralacağını tahmin etmek güç değil.
Dolayısıyla “borsada şirketi olmayan şehirlere öncelik verelim” demek tek başına yeterli değil. O şehirlerdeki nitelikli şirketlerin daha başvuru kapısında elenmemesi gerekiyor.
Bence aktif büyüklüğü yerine satış büyüklüğü, özsermaye kârlılığı, büyüme hızı ve gerekirse borçluluk gibi şirketin ekonomik kalitesini daha iyi ölçen kriterlere ağırlık verilmeli. Aktif büyüklüğü korunacaksa da sektör bazında ve makul bir aktif devir hızı varsayımıyla belirlenmeli.
Halka arzların Anadolu’ya yayılmasını gerçekten istiyorsak, yalnızca sırayı değil, giriş kapısını da yeniden tasarlamamız gerekiyor.
